RSS

YEŞİL ZEYTİN ÇAKATUZ ADI NEREDEN GELİYOR?

03 Eki

ÇAKATUZ VE ÇAKASİS[1]

zeytin

İlimizde bulunan eski ahşap evler, turist kafilelerinin ilgisini çekmektedir. Özellikle Yunanistan’dan gelenler, evlerin çevresini dolaşır, fotoğraflar çeker, eski günlerden bir iz ararlar. Bu evlerde yaşayanlar, belli ki onlara anılarını anlatmıştır. Kimileri de eskiden yürüdüğü taş sokakları, koşup oynadığı tarlaları, zeytin ağaçlarını bulmak umuduyla, aranır dururlar. Artık yeni yapılaşmalar şehri değiştirmiş, eski görünümünden çok az şey kalmıştır.

İnsan, yaşadıklarını hafızasına kaydeden bir yapıya sahiptir. Olayları duygusal dünyası içinde, kimliğine özgü şekillendirerek belleğinde saklar.  Geçmişten bir kelime, bir eşya, belki bir türkü onun için neler, neler ifade edecektir.

Gerze’de, o eski günlerden kalan bir sözcük tespit ettim. İlçede çıtlatılmış yeşil zeytine “çakatuz” denir. Çocukluğumda duyduğum bu kelimenin anlamını hep merak etmişimdir. Yeşil zeytin, taşla çıtlatılır ve salamura yapılır. Acaba taş ile çat, çat vurulup tuzlandığı için mi bu adı aldı diye düşünmüşümdür?

Yıl 2009, bir TV programında Kıbrıs’ta yemek yarışması izledim. Her yarışmacı masaya soğuk meze olarak “çakasis” adı verilen meze çeşidi koydu. Bu kelime bana birden, Gerze’de yeşil zeytine çakatuz dendiğini hatırlattı. Kıbrıs’ta yeşil zeytinin adı çakasis idi. Kıbrıs’ta çakasis adı verilen aynı meze, işin gerçeğini ortaya çıkarmıştı. Çakatuz sözcüğü eski günlerden kalan bir kelimeydi. Rumlardan kalan bu kelime, Gerze’de çakatuza dönüşmüştü.

Kültür etkileşimleri, dünyada benzer örneklerle doludur. Hepsinin tabanı “insan olmaktan” başlar ve yine “insan olmak” gerçeğine doğru yol alır.

[1] Y.SARIKAYA Bir İnci Memleketim- 2010,  s, 246

Halkbilimi, insan bilincinin zamanda nasıl yol aldığını, bilinçsel basamaklarını bütün bilim dalları ışığında ortaya  koyar. Toplumun yaşam birikimlerinin sağlamasını yapar. Kültürleri yarıştırmaz, her öge değerlidir diye bakar ve yerinde tespit eder. Çakatuz, Gerzelilerin bu gün de kullandığı bir sözcüktür. Türkler, yer isimlerinde olsun, konuşma dilinde kullandığı kelimeler olsun hepsini  kendi anladığı biçime sokar ve öyle kullanır. Kullanımda, bazı harfleri düşürür, bazısını değiştirir. HACISELLİ köyünün adı aslında HACIİSALI, TİLKİLİK köyünün adı TİRKİLİ, İSTAVROS adı da İSTAVRAN  olarak kullanım diline geçmiştir.

 
Yorum yapın

Yazan: 03 Ekim 2015 in Kültür Arşivi

 

Etiketler: , ,

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s

 
%d blogcu bunu beğendi: